Prospero: in "big brother" op skrift

De rige Fryske Modernen biedt in poadium foar nije Fryske skriuwers. Nyk de Vries is ien fan dy skriuwers en syn boek Prospero. In simmerskiednis is opnaam yn de rige. It boek giet oer in jonge muzikant, Marco Vandaan, dy’t it paad wat bjuster is. Hy hat skiednis studearre en hy hat besocht om yn de muzyk fierder te kommen, mar dat is op neat útrûn en hy wit net wat er no mei syn libben oan moat. Hy krijt de kâns om yn de simmermoannen te wurkjen foar ‘Prospero’. Dat betsjut ‘foarspoedich’ yn it Spaansk. It is in wetterboukundich projekt wêrby’t in opslachmar yn de Spaanske heechlannen frij makke wurde moat fan sedimintaasje. It projekt jout wurk oan in ploech jonge minsken en studinten út Nederlân, dy’t dêr yn de ‘middle of nowhere’ wenje en wurkje. Nyk de Vries beskriuwt yn it boek it deistich libben fan dy groep minsken, har ferskate achtergrûnen en karakters, en foaral it groepsproses dat him yn in nuvere, hast surrealistyske situaasje ôfspilet.

Werkenbere types
De minsken dy’t beskreaun wurde, binne allegear werkenbere types. Sa is der Henry, in skiednisstudint dy’t altyd syn boek oer Filips II meisjout en allinnich mar oer Filips en syn paleis it Eskuriaal praat. Trochdat Marco ek skiednis studearre hat, lûkt Henry wat nei him ta omdat er mei de oare ‘ûnkundigen’ neat op hat. Hans-Koen is ien dy’t altyd krimmenearret oer it wurk en de bazen en konstant driget dat er nei hûs gean sil. Dan binne der de freondinnen Karen en Wikje. Wikje is nochal hinne-en-wer fan aard; se is òf hiel fleurich òf hiel negatyf oer harsels en liket yn sommige opsichten wol wat op Marco. Dan is der Karen, in moaie flotte faam dêr’t Marco eins wol wat yn sjocht. It giet ek de goede kant op, mar troch in nije gast, Peter Poncin, liket de sfear wat te feroarjen. Peter Poncin is in nuver drokke jonge mei read hier, dy’t him by eltsenien foardocht as syn/har beste freon en dy’t oan elts deselde ‘geheime’ ferhalen fertelt, meastentiids oer syn seksuele eskapades.

Big brother
En dêrmei is boek is in soarte ‘Big Brother’ op skrift; je begjinne te lêzen en foardat je it witte, sitte je midden yn it deistige libben fan de groep jongelju. It boek lêst flot en it hâldt de oandacht fêst. Ik woe witte wêr’t it hinne gong, mar doe’t ik it út hie, wist ik eins net goed wat ik der mei oan moast en dus ek net wêr’t it hinne gongen wie. ‘Wat fynst derfan?’ frege myn freon. It ienige wat ik sizze koe, wie: ‘in nuver boek’.
      Sa is der eins net echt in plot. Je wurde fongen yn it groepsproses, de nuvere types dy’t yn it boek foarkomme, sûnder dat der no eins echt wat sein wurdt, krekt as yn it televyzjeprogramma. De haadpersoan sels bliuwt foar de groep, mar ek foar de lêzer, in ûnbekende. Hy is op himsels, hy ûntlûkt him op in bepaald momint ek oan de oaren en wurdt eins wat in bûtensteander. Der wurdt wol koart neamd dat er skiednis studearre hat en der wurdt praat oer Gabi, dy’t syn freondinne wie, mar hoe’t it no presys sit, wêrom’t er no sa mei himsels yn de mage sit, wurdt net dúdlik.
      En sa is it mei mear saken. Marco beslút bygelyks yn in rûs om ien fan de bergen yn de smoarende hite te beklimmen, ferdwaalt en wurdt mei in soarte fan harsensskodding wekker yn it kamp. Mar wat der no presys foarfallen is, hoelang’t er der lein hat en hoe’t er werom kaam is, wurdt net ferteld. En dat fyn ik spitich. Der barre in protte saken, foaral in soad lytse ynsidinten, mar as it der op oankomt om de djipgong op te sykjen, dan wurdt dat net dien. Dêrmei bliuwt it boek yn it algemien in opsomming fan gebeurtenissen sûnder betsjutting of útlis.

Twa minsken dy't mei itselde sitte
Oan ’e ein fan it ferhaal wurdt de djipgong noch wol in bytsje socht. Dat bart as Marco, as it projekt ôfrûn is, noch in pear dagen trochbringt yn in appartemintsje yn in lyts doarp. Hy besiket der om wat kontakten te lizzen, mar dat slagget net en dêrnei slút er himsels op. Yn dy iensumens beseft er dat er feroarje wol en bringt er in pear konfrontearjende dagen troch. Spitich is dat út dy situaasje folle mear helle wurde kinnen hie as de skriuwer Marco syn persoanlikheid yn it earste stik mear djipgong jûn hie. Je fiele mei him mei en fiele de emoasjes, mar witte as begripe tagelyk net wêrom’t er yn sa’n striid ferkeart.
De ein fan it boek is ek hiel nuver. Marco beslút om noch ien kear werom te gean nei Prospero, en treft dêr ta syn ferbazing Wikje, dy’t ek net wit hoe’t se fierder moat. Se beslute om yn de mar te swimmen te gean, en by dy swimpartij giet it mis mei Wikje. Se swimt te fier, komt yn in gefaarlike delgeande streaming en komt net wer nei boppen. Marco swimt nei de kant en bliuwt dêr yn betizing lizzen. Dan pakt er de boel op en fynt in lift nei hûs. De kalmte fan dat momint, wyls der soks freesliks bard is, docht hiel ûnrealistysk oan. Dy kalmte makket ek dat de lêzer tinkt: bart it wol echt of is it in dream? Wêrom is er net mear fan slach?
      In pear dagen nei it lêzen fan it boek betocht ik my dat ik fûn dat Wikje en Marco sa op elkoar liken. En miskien is dat wat Nyk de Vries sjen litte woe: twa minsken dy’t eins mei itselde sitte, de iene fynt syn ûndergong en de oare komt der boppe-op. Mar as dat it gefal is, is it spitich dat er dat (alwer) net mear útwurke hat. De faachheid fan it boek oerhearsket, en dat is skande by in jonge skriuwer dy’t seker it talint hat om in pakkend boek te skriuwen.